Ελληνική αντιαεροπορική άμυνα

Η Ελλάδα έχει ένα από τα πυκνότερα αντιαεροπορικά δίκτυα παγκοσμίως, με κύριο στόχο την προστασία κρισιμων στρατιωτικών υποδομών και κύριως αεροπορικών βάσεων. Παρόλα αυτά, η μεγαλύτερη αδυναμία του είναι η πολυτυπία των συστημάτων, που δημιουργεί τεράστια προβλήματα εκπαίδευσης και υποστήριξης, καθώς και η συνεχιζόμενη χρήση συστημάτων που είναι πλέον παρωχημένα και έχουν ελάχιστη αξία στο σύγχρονο πεδίο μάχης, που κυριαρχείται -μεταξύ άλλων- και από μη επανδρωμένα οπλισμένα αεροσκάφη που επιχειρούν πέρα από την ακτίνα δράσης τους.

Το πρόβλημα της πολυτυπίας ξεκίνησε στο τέλος της δεκαετίας του '90, όταν αναζητήθηκε ο αντικαταστάτης των SA-8B Gecko που ήταν (από τότε) παρωχημένο, καθώς πέραν κάποιων σποραδικών επιτυχιών είχε αποτύχει να αποτρέψει σημαντικές επιδρομές σε Λίβανο, Συρία, Ιράκ και Γιουγκοσλαβία. Τότε, ο ελληνικός στρατός πρόκρινε την προμήθεια ενός συστήματος σαν το ADATS (Lockheed Martin Air Defense Anti Tank System, MIM-146 ADATS) που είχε διπλή αποστολή εναντίον αρμάτων αλλά και αεροσκαφών ή ελικοπτέρων, ενώ λόγω καθοδήγησης Laser ήταν τότε αδύνατη η παρεμβολή του.

Τελικά, ο ΕΣ αγόρασε το ρωσικό TOR-M1, ενώ η ΠΑ και το ΠΝ διαχώρισαν τη θέση τους επιλέγοντας το Crotale NG. Η παραγγελία "έσπασε" σε 25 TOR M1 για τον στρατό, 11 Crotale NG (VT-1) για την ΠΑ και 2 Crotale NG για το ΠΝ. Έτσι, ο ελληνικός στρατός αγόρασε ένα σύστημα που δεν μπορούσε να διασυνδεθεί με τα I-HAWK, ενώ η ΠΑ προτίμησε ένα σύστημα που δεν είχε καμία σχέση με τα εν υπηρεσία Skyguard και το ΠΝ εισήγαγε ένα εντελώς άγνωστο σύστημα αντί να κινηθεί προς την απόκτηση μίας επίγειας έκδοσης των NSSM/ESSM.

Συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης

Το 1ο ΑΚΕ είναι εγκατεστημένο στο Κουτσόχερο Λάρισας στις υπερσύγχρονες υπόγειες εγκαταστάσεις του πρώην νατοϊκού στρατηγείου CAOC 7, μαζί με το ΕΚΑΕ. Δεν έχει άμεσα δικό του σύστημα ραντάρ και παίρνει εικόνα μέσω ζεύξεων δεδομένων από τις ΜΣΕΠ και τους ΣΑ που έχει εντός της επιχειρησιακής του δικαιοδοσίας.

Το 2ο ΑΚΕ βρίσκεται στη Πάρνηθα, αξιοποιεί ραντάρ S-743D που επιτυγχάνει μέγιστη εμβέλεια εντοπισμού για τυπικούς στόχους 256 ναυτικά μίλια ή 470 χιλιόμετρα και λειτουργεί στη L Band.

  • 1η ΜΣΕΠ στο Διδυμότειχο με ραντάρ AR-32,7 λειτουργίας στη S Band κατασκευής BAE Systems. Πρόκειται για σύγχρονο ραντάρ 3D που επιτυγχάνει μέγιστη εμβέλεια αποκάλυψης στόχων 270 ναυτικά μίλια ή 450 χιλιόμετρα.
  • 2η ΜΣΕΠ στο όρος Ίσμαρος στη Ροδόπη με ραντάρ HR-3000. Πρόκειται για ραντάρ στην S Band, κατασκευής της εταιρείας HUGHES με μέγιστη εμβέλεια τα 500 χιλιόμετρα.
  • 3η ΜΣΕΠ στο όρος Βίτσι καλύπτοντας τον Βόρειο τομέα με ραντάρ Marconi S-743D.
  • 4η ΜΣΕΠ στη νήσο Λευκάδα με αποστολή την αεροπορική κάλυψη του Ιονίου Πελάγους με ραντάρ τύπου RAT-31DL. To 3d radar είναι κατασκευής της Ιταλικής εταιρείας Selex νυν Leonardo και λειτουργεί στην L Band επιτυγχάνοντας μέγιστη εμβέλεια 470 χιλιόμετρα.
  • 5η ΜΣΕΠ στο Νοτιοδυτικό άκρο της Κρήτης και αποστολή την αεροπορική εικόνα νότια της Πελοπονήσου και Δυτικά της Κρήτης με ραντάρ Marconi S-743D.
  • 6η ΜΣΕΠ στη Μύκονο και κάλυψη του τομέα των Δωδεκανήσων με ραντάρ AR-327.
  • 7η ΜΣΕΠ στην νευραλγική Σκύρο με ραντάρ AR-327.
  • 8η ΜΣΕΠ στη Λήμνο με ραντάρ AR-327.
  • 9η ΜΣΕΠ στο Πήλιο. Εφοδιάζεται με ραντάρ τύπου HR-3000
  • 10η ΜΣΕΠ στο όρος Χορτιάτη στη θέση του πρώην 2ου ΚΕΠ. Από την 2α Αυγούστου 2017, το 1ο ΚΕΠ μετονομάστηκε σε 10η Μοίρα Σταθμού Ελέγχου και Προειδοποίησης (10η ΜΣΕΠ). Υπηρετεί ραντάρ Marconi S-743D στη θέση του παλαιότερου MPR.
  • 11η ΜΣΕΠ στο όρος Ζήρος στο ανατολικό τμήμα της νήσου Κρήτης και αποστολή την παροχή αεροπορικής εικόνας στον ευπαθή τομέα της νοτιοανατολικής Μεσογείου. Από την 11η Ιανουαρίου 2018, το 3ο ΚΕΠ μετονομάστηκε σε 11η Μοίρα Σταθμού Ελέγχου και Προειδοποίησης (11η ΜΣΕΠ). Αξιοποιεί ραντάρ HR-3000.

Παράλληλα, ως προκεχωρημένους σταθμούς ραντάρ, η Πολεμική Αερπορία έχει συγκροτήσει το δίκτυο των ΣΑ, εκ των οποίων:

  • 1ος ΣΑ στη περιοχή Λουτρών Αλεξανδρούπολης. Έχει λάβει χώρα αναστολή λειτουργίας στα πλαίσια της πρόσφατης αναδιοργάνωσης του ΣΑΕ και μεταφορά του ραντάρ στη 1η ΜΣΕΠ στο βόρειο Έβρο και συγκεκριμένα στο Διδυμότειχο. Αξιοποιεί ραντάρ MPDR-90E.
  • 2ος ΣΑ στη Λήμνο με ραντάρ MPDR-90E (έχει καταργηθεί)
  • 3ος ΣΑ στη νήσο Λέσβο με ραντάρ MPDR-90E
  • 4ος ΣΑ στη νήσο Σάμο με ραντάρ MPDR-90E
  • 5ος ΣΑ στη νήσο Κω με ραντάρ MPDR-90E
  • 6ος ΣΑ στη νήσο Ρόδο με δύο ραντάρ με ραντάρ MPDR-90E και με ραντάρ AR-327. Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντικό ΣΑ δεδομένης της τακτικής κατάστασης που επικρατεί στο Σύμπλεγμα της Μεγίστης
  • 7ος ΣΑ στη Καλαμάτα με ραντάρ AN/TPS-43E (έχει καταργηθεί)
  • 8ος ΣΑ έχει καταργηθεί στη νήσο Θάσο με ραντάρ AN/TPS-43E
  • 9ος ΣΑ στη Κάρπαθο με ραντάρ MPDR-90E
  • 10ος ΣΑ στη Ζίρο δήμου Σητείας, στην ανατολική Κρήτη με ραντάρ MPDR-90E
  • 11ος ΣΑ στη Κύπρο με ραντάρ MPDR-90E.

Συνολικά υπάρχουν 12 ραντάρ 2D τύπου MPDR-90E και 3 επίσης 2D τύπου AN/TPS-43E. Τα MPDR-90E αναπτύχθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 1970 από τη Siemens και προσφέρουν μέγιστη εμβέλεια 90 χιλιομέτρων. Τα AN/TPS-43E είναι της Westinghouse Defense and Electronic Division που αργότερα συγχωνεύτηκε με τη Northrop-Grumman και η ανάπτυξή τους ολοκληρώθηκε το 1963 και εισήλθε σε υπηρεσία με την Αμερικανική Αεροπορία το 1968, επιτυγχάνοντας μέγιστη εμβέλεια 450 χιλιόμετρα.

Αντιαεροπορικά συστήματα V-SHORADS

Τα Αντιαεροπορικά Συστήματα Πολύ Μικρού Βεληνεκούς V-SHORADS (Very-Short Range Air Defence Systems) αποτελούν την τελευταία γραμμή αντιαεροπορικής άμυνας. Συνήθως είναι φορητά, με μονό ή διπλό εκτοξευτή, αλλά μπορούν να εγκατασταθούν και σε τεθωρακισμένα οχήματα με τετραπλό ή οχταπλό εκτοξευτή. Η Ελλάδα διαθέτει δύο τύπους VSHORADS, τα φορητά FIM-92B/C Stinger/Stinger Block-1 (500 μονοί εκτοξευτές με περισσότερα από 1.200 βλήματα) και τα αυτοκινούμενα ASRAD Hellas (54 συστήματα με τετραπλό εκτοξευτή και 432 βλήματα FIΜ-92C Stinger RΜΡ).

Τα ASRAD Hellas υπηρετούνται από δύο άτομα, τον οδηγό και τον χειριστή, και φέρουν τετραπλό εκτοξευτή με τέσσερα βλήματα έτοιμα προς βολή και τέσσερα σε εφεδρικά κάνιστρα. Τα συστήματα έχουν βεληνεκές 5 χιλιομέτρων και φέρονται επί οχήματος Μ998 Ηummer. Μπορούν να μεταφερθούν από ελικόπτερα CH-47DG/SD Chinook ως εξωτερικό φορτίο, ενώ είναι τηλεχειριζόμενα από απόσταση έως 100 μέτρων.

Τα συστήματα V-SHORΑDS έχουν ως αποστολή τους την αντιαεροπορική προστασία των φίλιων Δυνάμεων Ελιγμού, τόσο κατά τη φάση συγκέντρωσης όσο και κατά τη διάρκεια των φάσεων ανάπτυξης και κίνησης. Η απειλή για τις Μηχανοκίνητες ή Τεθωρακισμένες Μονάδες δεν προέρχεται τόσο από αεροσκάφη Εγγύς Αεροπορικής Προστασίας, όσο από τα επιθετικά ελικόπτερα. Η διαφορά είναι ότι τα αεροσκάφη προσβάλουν τον στόχο τους με ένα όπλο σε κάθε εφόρμηση, κάτι που σημαίνει ότι θα πρέπει να εκτελέσουν πολλαπλές εφορμήσεις για να πλήξουν μεγάλο αριθμό στόχων. Αντίθετα, τα ελικόπτερα μπορούν να εξαπολύσουν πολλαπλές επιθέσεις ακόμη και από ένα σταθερό σημείο, ενώ βρίσκονται σε αιώρηση.

Δευτερευόντως, τα V-SHORADS, προστατεύουν τις φίλιες δυνάμεις από τα αδιάκριτα μάτια των UAV, ενώ εντάσσονται στο γενικότερο πλαίσιο της αντιαεροπορικής ομπρέλας την οποία έχει δημιουργήσει ο ΕΣ. Η ομπρέλα αυτή κλιμακώνεται από το επίπεδο του Τάγματος (χρήση MANPADS και V-SHORADS), στη επίπεδο της Ταξιαρχίας (χρήση συστημάτων SHORADS) και στο επίπεδο της Μεραρχίας ή του Σώματος Στρατού (χρήση των ΜΙΜ-23Β Improved Hawk Phase ΙΙΙ).

Αντιαεροπορικά συστήματα SHORADS

Το 1992, ο ελληνικός στρατός παρέλαβε τα πρώτα 12 συστήματα SA-8B Gecko από τα αποθέματα του ανατολικογερμανικού στρατού, με τα οποία σχηματίστηκε η 183 ΜΚΒ OSA-AK. Ο αριθμός τους συμπληρώθηκε με 19 επιπλέον συστήματα ως αντισταθμιστικά ωφελήματα από την αγορά των TOR-M1. Η ακτίνα δράσης τους ανέρχεται σε 12 χιλιόμετρα και το μέγιστο ύψος εμπλοκής σε 5 χιλιόμετρα, ενώ οι αναβαθμισμένες εκδόσεις ΑΚ και ΑΚΜ εμπλέκουν στόχους σε ύψος 12 και 19 χιλιομέτρων αντίστοιχα. Τα ελληνικά συστήματα έχουν υποστεί περιορισμένο πρόγραμμα αναβάθμισης που περιλαμβάνει την εγκατάσταση συστήματος IFF και θερμικής κάμερας, ωστόσο τα συστήματα αυτά έχουν ελάχιστη επιχειρησιακή αξία σήμερα.

Η Ελλάδα διαθέτει επίσης 21 αυτοκινούμενα συστήματα TOR-M1. Τα ρωσικά αντιαεροπορικά έχουν μέγιστο βεληνεκές 12 χιλιομέτρων και μπορούν να εμπλέξουν στόχους που πετούν σε μέγιστο ύψος 6 χιλιομέτρων. Ο χρόνος αντίδρασης του συστήματος κυμαίνεται μεταξύ των 3,4 και 10 δευτερολέπτων, ενώ το μέσο ποσοστό - πιθανότητα προσβολής του στόχου κυμαίνεται από το 60% εναντίον βλημάτων τεχνολογίας cruise, έως το 96% εναντίον ελικοπτέρων.

Το αντιαεροπορικό σύστημα Skyguard (ή Βέλος κατά την ΠΑ) αποτελεί την βασική μονάδα προστασίας των αεροπορικών βάσεων της ΠΑ μαζί με τα 9 γαλλικά Crotale NG. Τα Συστήματα Βέλος προστατεύουν επίσης τις αεροπορικές βάσεις της Σκύρου (135 ΣΜ) και της Λήμνου (130 ΣΜ). Η μονάδα βολής του Skyguard αποτελείται από το σύστημα ελέγχου βολής της Oerlikon Contraves το οποίο ελέγχει δύο δίδυμα ρυμουλκούμενα πυροβόλα GDF-002A των 35 χλστ. και δύο τετραπλούς φορείς εκτόξευσης βλημάτων Sparrow. Τα πυροβόλα των 35 χλστ. έχουν δραστικό βεληνεκές 4 χλμ., μέγιστο βεληνεκές 6 χλμ., ταχυβολία 1.100 βλήματα το λεπτό (550 βλήματα x2). Ο τετραπλός εκτοξευτής των πυραύλων διαθέτει βλήματα Sparrow RIM-7M της Raytheon με μέγιστη εμβέλεια 16 χλμ. ενώ η καθοδήγηση προς τον στόχο πραγματοποιείται μέσω εκπομπής ραντάρ συνεχούς κύματος.

Τέλος, το Crotale NG χρησιμοποιεί οκταπλό εκτοξευτή βλημάτων VT-1. Το βλήμα είναι μήκους 2,4 μέτρων, βάρους 85 κιλών (με το κάνιστρο) και διαθέτει γόμωση 13 κιλών που η έκρηξή της μπορεί να προκαλέσει καταστροφικά αποτελέσματα σε απόσταση 8 χιλιομέτρων. Το βλήμα φθάνει τη μέγιστη ταχύτητα των 3,5 Mach σε 3 δευτερόλεπτα και η μέγιστη εμβέλειά του ανέρχεται σε 12 χιλιόμετρα. Το ύψος εμπλοκής φθάνει τα 6 χιλιόμετρα και ο συντελεστής φόρτισης τα 35 g. Οι δυνατότητες του VT-1 παρέχουν στο σύστημα τη δυνατότητα αντιμετώπισης στόχων υψηλής ταχύτητας, όπως βλήματα stand off κ.ά.

Αντιαεροπορικά συστήματα Μεγάλου Βεληνεκούς

Το σύστημα Patriot είναι ένα μεγάλου βεληνεκούς και παντός καιρού σύστημα Αεράμυνας για την αντιμετώπιση τακτικών βαλλιστικών πυραύλων, πυραύλων cruise και εξελιγμένων αεροσκαφών. Ο Σταθμός Ελέγχου Εμπλοκής AN/MSQ-104 είναι επανδρωμένος από τρία άτομα που εργάζονται σε δύο κονσόλες και επικοινωνεί με τους Σταθμούς Εκτόξευσης Μ901, με άλλες πυροβολαρχίες Patriot και τα αρχηγεία. To ραντάρ έχει τη δυνατότητα ιχνηλάτησης έως 100 στόχους σε απόσταση μέχρι 100 χλμ. και να παράσχει δεδομένα καθοδήγησης για εννέα πυραύλους.

Το Patriot χρησιμοποιεί εκτοξευτές Μ901, διαθέτει δεκαέξι σταθμούς εκτόξευσης (LS), καθένας εκ των οποίων φέρει τέσσερις πυραύλους PAC-2 (MRs) ή 16 πυραύλους PAC-3. Το μέγιστο βεληνεκές του συστήματος είναι 160 χλμ. και ο πύραυλος που εκτοξεύει αναπτύσσει μέγιστη ταχύτητα Mach 3+. Η επαναγέμιση πέντε εκτοξευτών M901 διαρκεί 60 λεπτά, ενώ ο εκτοξευτής μπορεί να τοποθετηθεί σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από το ECS/ραντάρ και να δεχτεί εντολές αυτόματα μέσω συνδέσμου δεδομένων μικροκυμάτων.

Τέλος, οι πυροβολαρχίες S-300 PMU-1 αποτελούνται από έναν Σταθμό Εμπλοκή, που στον ίδιο κλωβό περιλαμβάνει και το ραντάρ ιχνηλάτησης 30N6E1. O σταθμός εμπλοκής μπορεί να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα 6 στόχους με δύο βλήματα για κάθε έναν από αυτούς. H κάθε πυροβολαρχία περιλαμβάνει συνήθως 12 τετραπλούς εκτοξευτές 5P8STE ή 5R8SSE, ενώ το βλήμα που χρησιμοποιείται είναι το 48N6E με πραγματικά εντυπωσιακές δυνατότητες. Παρέχει μέγιστη εμβέλεια 150 χιλιομέτρων, ύψος εμπλοκής 10 μ. έως 25 km και εμβέλεια εναντίον βαλλιστικών πυραύλων 40 χιλιόμετρα. Το σύστημα μπορεί να αντιμετωπίσει στόχους που κινούνται με μέγιστη ταχύτητα 8 Mach!

Αντιαεροπορικές διαπιστώσεις

Η προμήθεια των συστημάτων ASRAD Hellas κάλυψε ένα μεγάλο κενό στο δίκτυο της αντιαεροπορικής προστασίας των μονάδων του ΕΣ. Παρόλα αυτά, θα πρέπει σύντομα να αναζητηθεί ο αντικαταστάτης των συστημάτων μέσου βεληνεκούς. Το πιθανότερο είναι ότι σύντομα θα ξεκινήσει μία προσπάθεια αντικατάστασής τους με ένα αντιαεροπορικό σύστημα μεγάλου-μέσου βεληνεκούς MEADS (Medium-Extended Αir Defence System), το οποίο θα λειτουργεί ως ολοκληρωμένο αντιαεροπορικό σύστημα και ως σύστημα Διαχείρισης Μάχης.

Με δεδομένα τα τεχνικά και επιχειρησιακά χαρακτηριστικά του MEADS, οι επτά πυροβολαρχίες Hawk (7 πυροβολαρχίες x 6 εκτοξευτές x 3 βλήματα κάθε εκτοξευτής = 42 εκτοξευτές ή 126 βλήματα) θα μπορούσαν να αντικατασταθούν με 5 ή 6 πυροβολαρχίες MEADS, δηλαδή 30 - 36 συστήματα Τετραπλής Εκτόξευσης (120 - 144 βλήματα). Ένα κοινό αντιαεροπορικό σύστημα, θα επέτρεπε την επίτευξη χαμηλότερης τιμής απόκτησης στην αρχική αγορά, θα επέτρεπε την δημιουργία κοινών δικτύων εκπαίδευσης και κοινών βολών στο Πεδίο Βολής Κρήτης, κοινών αποθεμάτων ανταλλακτικών, και κοινών εργαλείων συντήρησης.

Σε ό,τι αφορά τα TOR-M1, θα πρέπει να επιδιωχτεί η πλήρης επιχειρησιακή ενσωμάτωση των συστημάτων στο ελληνικό δίκτυο αντιαεροπορικής άμυνας. Τόσο τα TOR-M1 όσο και τα SΑ-8B Gecko, τα οποία είναι ρωσικής κατασκευής, αντιμετωπίζουν προβλήματα προσαρμοστικότητας στο δυτικής φιλοσοφίας και αρχιτεκτονικής δίκτυο αντιαεροπορικής προστασίας της Ελλάδας. Άλλωστε, η απόφαση για την προμήθειά τους ήταν πολιτική και μάλιστα επιλέχτηκαν δύο τύπου SHOARDS, τα TOR-M1 και τα Crotale-NG, ενώ θα έπρεπε να έχει επιλεγεί ένας και μόνο τύπος.

Τέλος, για τα ASRAD Hellas και τα FIM-92 Stinger χρήσιμη θα ήταν και η επιπλέον προμήθεια εκτοξευτών Stinger με παράλληλη αναβάθμιση των εν υπηρεσία συστημάτων στην πλέον προηγμένη έκδοση FIM-92S Stinger Block-2. Η αναγκαία συνθήκη θα πρέπει να είναι ένα σύστημα ASRAD Hellas συν 2 - 4 εκτοξευτές FIM-92 Stinger για κάθε Τάγμα. Με αυτόν τον τρόπο, η κάθε Μονάδα θα είναι σε θέση να απολαμβάνει συνεχή εγγύς αντιαεροπορική κάλυψη.

31 Ιουλίου 2006

Ηλεκτρολόγος Δημήτρης Ανθής