Δαπάνες για εξοπλισμούς

Η Ελλάδα, μέλος τόσο του ΝΑΤΟ όσο και της ΕΕ από το 1952 και το 1981 αντίστοιχα, επενδύει ετησίως στην αμυντική θωράκισή της σημαντικούς ανθρώπινους και υλικούς πόρους. Αυτό οφείλεται στα ιδιαίτερα προβλήματα εξωτερικής ασφάλειας που αντιμετωπίζει η Ελλάδα σε σχέση με τους υπόλοιπους εταίρους της. Σημαντικότερο πρόβλημα αποτελεί φυσικά η αναθεωρητική στάση της Τουρκίας, που αποτελεί την κύρια και πιο άμεση εξωτερική απειλή για τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα και κυριαρχικά δικαιώματα.

Για το 2022, η Ελλάδα δαπάνησε το 3,76% του ΑΕΠ της για αμυντικές δαπάνες, καταλαμβάνοντας την πρώτη θέση μεταξύ των χωρών του ΝΑΤΟ, με δεύτερη τις ΗΠΑ στο 3,47%. Όπως είναι φυσικό, σε απόλυτα νούμερα η Ελλάδα κατεβαίνει στην 11η στη λίστα των κρατών-μελών της Συμμαχίας, αλλά και πάλι υψηλά για τα μεγέθη της. Η Τουρκία το 2022 δαπάνησε το 1,22% του ΑΕΠ της.

Αντίθετα, η χώρα μας έχει το πέμπτο χαμηλότερο ποσοστό δαπανών για εξοπλισμούς, μόλις 12,1% των συνολικών αμυντικών δαπανών έναντι στόχου 20% που έχει τεθεί για όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ. Μόνο δέκα άλλες χώρες δεν πέτυχαν τον στόχο αυτό το 2020. Έτσι, το 75,6% των συνολικών δαπανών της Ελλάδας πέρυσι αφορούσε το προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων – το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των 30 μελών της Συμμαχίας. Αναστροφή σημειώθηκε κατά τα έτη 2021 και 2022, όταν η Ελλάδα διέθεσε το 3,7% και 4% του ΑΕΠ για αμυντικές δαπάνες, με διοχέτευση του 37% και 40% αντίστοιχα να διοχευτεύεται σε έρευνα, ανάπτυξη και προμήθειες νέων οπλικών συστημάτων».

Ελληνικές αμυντικές δαπάνες

Οι αμυντικές δαπάνες της Ελλάδας για το έτος 2002 ανήλθαν στο 4,91% του ΑΕΠ, ένα ποσοστό - ρεκόρ που ανέβασε την χώρα μας στην πρώτη θέση του σχετικού πίνακα ξεπερνώντας ακόμη και την Τουρκία (κατέλαβε την 2η θέση με ποσοστό 3,27%). Αντίθετα, κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης οι αμυντικές δαπάνες κατάρρευσαν φθάνοντας το 2,75% και 2,4% επί του ΑΕΠ για τα έτη 2006 και 2007 αντίστοιχα, και λιγότερο από 2% για το 2019! Αντίστοιχα, οι εξοπλιστικές δαπάνες από περίπου 1% του ΑΕΠ μειώθηκαν κατά 70% για τη δεκαπενταετία 2011-2025 και αντιστοιχούν στο 0,3% του ΑΕΠ (προορίζονται κυρίως για εξόφληση παλαιοτέρων αγορών).

Για το 2022, ο Κρατικός Προϋπολογισμός σημείωσε εντυπωσιακή αύξηση των πιστώσεων για την υλοποίηση εξοπλιστικών προγραμμάτων, αφού οι πληρωμές για αγορές αυξήθηκαν από 515.000.0000 ευρώ το 2020 σε περίπου 2.500.000.000 ευρώ το 2021 και σε 3.376.0000.000 ευρώ το 2022, ενώ οι φυσικές παραλαβές αναμένεται να αυξηθούν από τα 500.000.000. ευρώ ετησίως κατά τα προηγούμενα χρόνια, συνολικά στα 11.500.000.000 ευρώ από το 2022 έως το 2028. Μικρή αύξηση (2% - 49.260.000 ευρώ) παρουσιάζουν και οι πιστώσεις που αφορούν το προσωπικό, ενώ αντίθετα ο λειτουργικός προϋπολογισμός παρουσιάζει μία αξιοσημείωτη σταθερότητα κατά την τελευταία τριετία.

ΕΤΟΣ
(εκατ. ευρώ)
Στρατός Ξηράς Πολεμικό Ναυτικό Πολεμική Αεροπορία Πάγια περιουσιακά στοιχεία
2023 1.658 589 894 2.412
2022 1.581 537 811 3.376

Συνολικά, σε βάθος εικοσαετίας, ο αμυντικός προϋπολογισμός του 2022 είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος μετά τον αντίστοιχο 2009, ενώ σε επίπεδο πιστώσεων για την υλοποίηση εξοπλιστικών προγραμμάτων αποτελεί ρεκόρ, καθώς είναι ο υψηλότερος που έχει καταγραφεί ποτέ. Ο προγραμματισμός του υπουργείου Οικονομικών για τα επόμενα χρόνια προβλέπει φυσικές παραλαβές αμυντικών εξοπλισμών της τάξης των 1,5 - 2 δισ. ευρώ τον χρόνο, με εξαίρεση το 2023, που θα είναι χαμηλότερες. Το πλαφόν αυτό έχει καλυφθεί με τις προγραμματισμένες παραλαβές μεταξύ άλλων των Rafale, πυραύλων, φρεγατών FDI και των συνακόλουθων εξοπλισμών.

Σημειώνεται ότι οι δαπάνες που γίνονται κάθε χρόνο για αμυντικούς εξοπλισμούς είναι διαφορετικό μέγεθος από τις φυσικές παραλαβές. Οι δαπάνες, σύμφωνα με τους κανόνες που έχουν συμφωνηθεί στο πλαίσιο της Eurostat, αφορούν τις πληρωμές οι οποίες γίνονται, συχνά με τη μορφή προκαταβολών, για την αγορά ενός συστήματος και δεν υπολογίζονται στο έλλειμμα, παρά μόνο στο χρέος. Αντίθετα, οι φυσικές παραλαβές είναι το μέγεθος που επιβαρύνει το έλλειμμα, κατά την παραλαβή ενός εξοπλιστικού συστήματος. Ετσι, για το 2022 προβλέπονται πληρωμές ύψους 3.376.000.000 ευρώ, ενώ ο προϋπολογισμός των φυσικών παραλαβών είναι 1.120.000.000 ευρώ.

Ελληνικές Αμυντικές Δαπάνες 1974 - 2022

Δαπάνες σε εκατομμύρια ευρώ
Ελληνικές Αμυντικές Δαπάν (% ΑΕΠ) 1974 - 2019
Δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ (2021-2022 εκτίμηση)

Tο 2006 οι αμυντικές δαπάνες κάλυψαν κατά 43,58% νέους εξοπλισμούς, κατά 33,19% τις πληρωμές του στρατιωτικού προσωπικού και κατά 23,22% τα λειτουργικά έξοδα των Ενόπλων Δυνάμεων. Από το 2010 στο 2011, οι προϋπολογισμένες αποδοχές μειώθηκαν κατά 18,71% (από 2.804.820.000 σε 2.280.000.000 ευρώ), τα λειτουργικά έξοδα κατά 22,89% (από 1.288.345.000 σε 993.403.000 ευρώ) και τα έξοδα για εξοπλισμούς κατά 20% (από 2.000.000.000 σε -μόλις- 1.600.000.000 ευρώ).

ΕΤΟΣ
(εκατ. ευρώ)
Παροχές σε εργαζομένους Λειτουργικά έξοδα Εξοπλισμοί Σύνολο Τακτικού Προϋπολογισμού
2023 2.627,483 597,036 2.428,281 5.687,80
2022 2.524,58 402,134 3.390,13 6.431,60
2021 2.474,96 401,02 2.531,75 5.481,90
2020 2.364,92 401,36 540,69 3.383,00
2019 2.291,35 444,39 542,78 3.358,60
2016 2.036,90 900,00 900,00 3.840,11
2015 2.047,35 900,00 900,00 3.850,46
2014 2.108,95 900,00 800,00 3.811,96
2013 2.162,28 900,00 1.100,00 4.165,76
2012 2.203,69 808,31 700,00 3.714,99
2011 2.253,58 872,77 360,48 3.491,82
Κατανομή Αμυντικών Δαπανών

Σημαντική επίδραση στις αμυντικές δαπάνες, και συγκεκριμένα στο σκέλος της μισθοδοσίας, έχουν οι Επαγγελματίες Οπλίτες. Καθώς η διάρκεια της θητείας μειώνεται και οι στρατεύσιμοι αντικαθιστούνται (όχι σε αναλογία 1 προς 1 φυσικά) με επαγγελματίες, το κόστος εκτοξεύεται σε δυσθεώρητα επίπεδα. Αυτό σημαίνει ότι όσοι υποστηρίζουν την κατάργηση της θητείας και ταυτόχρονα την μείωση των αμυντικών δαπανών ζητούν το ανέφικτο.

Για τα έτη 2011-2019, προϋπολογισμός για εξοπλιστικές δαπάνες ουσιαστικά ΔΕΝ υπήρχε. Τα σχετικά, προϋπολογισμένα κονδύλια περιλάμβαναν παλαιές υποχρεώσεις και έξοδα για ανταλλακτικά που είναι απολύτως απαραίτητα για την συντήρηση των οπλικών συστημάτων, ενώ τα 360 εκατομμύρια ευρώ του 2011 καταδεικνύουν το τραγικό αδιέξοδο των ενόπλων δυνάμεων στη χώρα.

Το μεγαλύτερο ποσοστό του Υπουργείου Άμυνας αναλώθηκε σε δαπάνες μισθοδοσίας, ενώ τα λειτουργικά έξοδα περιλαμβάνουν και τα έξοδα συμμετοχής μας στο ΝΑΤΟ και δεν μπορούν να περικοπούν αν θέλουμε να παραμείνουμε εντός της συμμαχίας. Μοναδική πιθανότητα μείωσης των επενδύσεων στην άμυνα είναι η μείωση των λειτουργικών εξόδων, κυρίως με την μείωση της οροφής σε διάφορες κατηγορίες οπλικών συστημάτων (άρματα μάχης, τεθωρακισμένα, φρεγάτες, υποβρύχια και μαχητικά αεροσκάφη). Η στρατηγική αυτή, αν χρησιμοποιηθεί σωστά, μπορεί να επιτύχει ακόμη και την αύξηση της μαχητικής ικανότητας των ενόπλων δυνάμεων, μέσω της απόσυρσης παρωχημένου υλικού της δεκαετίας του '50 και του '60 που έχουν τεράστιες ανάγκες συντήρησης και χρήστης, ενώ απασχολούν πολλαπλάσιο προσωπικό προσφέροντας ιδιαίτερα χαμηλή προστιθέμενη αξία στην μαχητική ικανότητα του στρατεύματος.

Ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες

Τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δαπάνησαν το ποσό ρεκόρ των 198 δισεκατομμυρίων ευρώ για την άμυνά τους το 2020, παρά τον αντίκτυπο του COVID-19 στην παγκόσμια οικονομία. Αντίθετα, οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες σε προγράμματα συνεργασίας μειώθηκαν στα 4,1 δισεκατομμύρια ευρώ, μία πτώση κατά 13% σε σχέση με το 2019. Έτσι, ενώ τα κράτη μέλη της ΕΕ είχαν δεσμευτεί το 2017 να δαπανήσουν τουλάχιστον το 35% για προμήθεια εξοπλισμού σε συνεργασία με άλλα κράτη μέλη, τελικά μόνο το 11% δαπανήθηκε σε τέτοια προγράμματα το 2020 και μόλις 3 κράτη μέλη ξόδεψαν περισσότερο από το 35%.

Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης για τις ελληνικές αμυντικές δαπάνες, ας εξετάσουμε την κατάσταση με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης λαμβάνοντας όμως υπόψη μας τις ιδιαιτερότητες που αντιμετωπίζει η χώρας μας. Όπως φαίνεται στο διάγραμμα που ακολουθεί, η Ελλάδα κατέλαβε για το 2019 την 2η θέση στην σχετική κατάταξη δαπανώντας περίπου 2% του ΑΕΠ της, ενώ η Κύπρος βρέθηκε στην 4η θέση του πίνακα όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος κινήθηκε στο 1,2%. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Εσθονία επένδυσε το 2,1% του ΑΕΠ της, καταλαμβάνοντας την πρώτη θέση στη σχετική κατάσταση. Το χαμηλότερο ποσοστό των αμυντικών δαπανών ως προς το ΑΕΠ είχαν η Ιρλανδία με 0,2% και το Λουξεμβούργο με 0,4%.

Έτσι, για το 2019 οι δαπάνες των κρατών - μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την άμυνα ανήλθαν σε 168,5 δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat.

Ευρωπαϊκές Αμυντικές δαπάνες 2019

ΝΑΤΟικές αμυντικές δαπάνες

Το ΝΑΤΟ έχει θέσει δύο βασικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις Αμυντικές Δαπάνες:

  • Κατευθυντήρια Οδηγία του 2% επί του ΑΕΠ: Τα κράτη-μέλη της Συμμαχίας συμφώνησαν το 2006 να αφιερώνουν τουλάχιστον το 2% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) σε Αμυντικές Δαπάνες. Η δέσμευση αυτή υποδηλώνει το δείκτη συνεισφοράς των κρατών-μελών στην συλλογική άμυνα, την αξιοπιστία και την πολιτική δέσμευση.
  • Κατευθυντήρια Οδηγία του 20% των Αμυντικών Δαπανών: Οι δαπάνες ενός κράτους-μέλους για τα εξοπλιστικά προγράμματα και την κατασκευή υποδομών θα πρέπει να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 20% του συνόλου των Αμυντικών Δαπανών. Στόχος της Οδηγίας είναι η αντιμετώπιση του κινδύνου απαρχαίωσης του στρατιωτικού υλικού και των εγκαταστάσεων, η αύξηση της διαλειτουργικότητας - συμβατότητας μεταξύ των κύριων οπλικών συστημάτων και η διατήρηση της τεχνολογικής υπεροχής έναντι κάθε δυνητικής απειλής.

Το παρακάτω γράφημα από το Visual Capitalist δείχνει πως οι χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ έχουν αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες τους το 2021, σε μια κούρσα εξοπλισμών που καθώς φαίνεται θα συνεχιστεί. Το γράφημα καττατάσει τις χώρες ως προς το ύψος το δαπανών, με τις ΗΠΑ φυσικά πρώτες και ακολουθεί η Βρετανία, η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και ο Καναδάς. Η Ελλάδα βρίσκεται στη 12η θέση με 53% αύξηση στα 8 δις δολάρια (υποθέτουμε εδώ πως υπολογίζονται οι πρόσφατες αγορές) ενώ η Τουρκία είναι η 10η σε δαπάνες, και η μόνη που δείχνει μια μικρή (κατά 4%) μείωση, στα 13 δις δολάρια.

Από τα 30 κράτη-μέλη του NATO, μόνο 10 χώρες εκπληρώνουν το κριτήριο δαπανών του 2% του ΑΕΠ. Η Ελλάδα, που καταλαμβάνει την πρώτη θέση, αναμένεται να δαπανήσει το 3,82 του ΑΕΠ της για την άμυνα, για το 2021. Στη δεύτερη θέση είναι οι ΗΠΑ με 3,52%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό της Τουρκίας είναι 1,57%. Συνολικά το ΝΑΤΟ φθάνει σε 1,2 τρισεκατομμύρια δολάρια δαπάνες άμυνας και ασφάλειας το 2021, με τη μερίδα του λέοντος βέβαια να ανήκει στις ΗΠΑ.

Εντυπωσιακή όμως είναι η άνοδος δαπανών κυρίως σε Ανατολική Ευρώπη και Βαλκάνια. Με 190% άνοδο σε Λετονία, 199% σε Λιθουανία, 140% σε Ουγγαρία, 115% σε Ρουμανία αλλά και 68% σε Βουλγαρία. Εδώ βέβαια τα ποσά σε απόλυτο αριθμό είναι μικρά, αλλά η τεράστια ποσοστιαία άνοδος δείχνει πως οι χώρες αυτές δίπλα στη Ρωσία θεωρούν την απειλή της κρίσιμη.

ΝΑΤΟικές Αμυντικές δαπάνες 2021

Συζήτηση στο forum

Ηλεκτρολόγος Δημήτρης Ανθής