Αερόστρωμνα πλοία μεταφοράς Zubr

Η ταχεία ανάπτυξη δυνάμεων αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για την έκβαση μιας αμφίβιας επιχείρησης, ιδιαίτερα σε ένα γεωγραφικό περιβάλλον όπως αυτό του Αιγαίου. Οι μικρές αποστάσεις μεταξύ των νησιών, η πληθώρα των διαθέσιμων ακτών και η ανάγκη για ταχεία ενίσχυση μιας περιοχής σε περίπτωση κρίσης δημιούργησαν την απαίτηση για ένα μέσο που θα μπορούσε να μεταφέρει προσωπικό και βαρέα οχήματα με ταχύτητα πολλαπλάσια ενός συμβατικού αρματαγωγού.

Αυτή ακριβώς την ανάγκη επιχείρησε να καλύψει το Πολεμικό Ναυτικό στις αρχές της δεκαετίας του 2000, προχωρώντας στην απόκτηση τεσσάρων αερόστρωμνων αποβατικών σκαφών τύπου Zubr, γνωστών στο ΝΑΤΟ με την κωδική ονομασία Pomornik. Τα Πλοία Ταχείας Μεταφοράς (ΠΤΜ) αποτέλεσαν μία από τις πλέον ιδιαίτερες επιλογές εξοπλισμού του Ελληνικού Στόλου, καθώς συνδύαζαν ταχύτητα έως και 60 κόμβους, σημαντική μεταφορική ικανότητα και τη δυνατότητα να προσεγγίζουν απευθείας μη οργανωμένες ακτές.

ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
Εκτόπισμα	550 τόνοι
Μήκος / πλάτος / βύθισμα	57,3μ / 25,6μ / 21,9μ
Ταχύτητα (μέγιστη)	60 κόμβοι (40 με 3 άρματα)
Εμβέλεια (ν.μ. / κόμβους)	300/55
Αυτονομία	5 ημέρες
Καύσιμα	56 τόνοι
Πλήρωμα	30 (5 αξιωματικοί, 18 υπαξιωματικοί)
Μεταφορική ικανότητα	140 πεζοναύτες σε συνδιασμό με 3 άρματα, 8 TOMA, 10 TΟΜΠ 130 τόνους φορτίο ή 360 επιπρόσθετους οπλίτες (συνολικά 500 στρατιώτες)
Σύστημα πρόωσης	5 αεροστρόβιλοι Μ-70/10.000 ίπποι (2 για την συμπίεση της "ποδιάς")
Οπλισμός	4 α/α συστήματα Igla-1M (Strela-3), 2 α/α και αντιπυραυλικά ΑΚ-630Μ δυνατότητα πόντισης ναρκών

ΜΟΝΑΔΑ	ΠΑΡΑΔΟΣΗ
L-181 Ιθάκη	19/02/2001

Η Ελλάδα υπέγραψε στις 24 Ιανουαρίου 2000 συμβάσεις για την απόκτηση Zubr από τη Ρωσία και την Ουκρανία. Η αρχική συμφωνία προέβλεπε την απόκτηση σκαφών και από τις δύο χώρες, γεγονός που αντανακλούσε τη δομή της μετασοβιετικής ναυπηγικής βιομηχανίας με το συνολικό κόστος να αγγίζει τα 67 δισ. δραχμές. Συγκεκριμένα, η συμφωνία προέβλεπε την απόκτηση δύο σκαφών από την Ρωσία (35 δισ. δραχμές με την ρωσική Rosvoorouzhenie) και δύο από την Ουκρανία ( 32 δις με την ουκρανική Ukrspetsexport), ενώ τα αντισταθμιστικά ωφελήματα διαμορφώθηκαν στα 9 δισ. δραχμές. Τελικά παραλήφθηκε 1 μόνο Zubr από την ουκρανική πλευρά, αφού το ΠΝ διαπίστωσε προβλήματα στεγανότητας στο δεύτερο σκάφος και προχώρησε σε καταγγελία της σύμβασης. Για αντιστάθμιση αυτής της απώλειας, υπεγράφη την 14η Σεπτεμβρίού 2002 σύμβαση για πρόσκτηση και τέταρτου σκάφους από τη Ρωσία συνολικού κόστους 65.000.000 ευρώ.

Τα αερόστρωμνα σκάφη έχουν ως έδρα τη ναυτική βάση της Αμφιάλης, αυξάνοντας δραματικά την ικανότητα του ναυτικού για διεξαγωγή αμφίβιων πολεμικών επιχειρήσεων. Η υποδομή της βάσεως περιλαμβάνει πέντε πίστες προσγείωσης, από τις οποίες η μία θα διαθέτει lift, καθώς και ένα κτήριο 800 τ.μ. που θα στεγάζει το Διοικητήριο, τις ενδιαιτήσεις των πληρωμάτων και τα απαραίτητα συνεργεία. Επιπρόσθετα δημιουργήθηκε υποδομή για την αυτοεπισκευαστική υποστήριξη των πλοίων και τη φύλαξη των πυρομαχικών, αμοιβού και γενικού υλικού.

Παρουσίαση των Zubr

Υπεύθυνη για την κατασκευή των Zubr είναι η εταιρεία Almaz Shipbuilding Joint Stock Company με έδρα την Αγία Πετρούπολη. Το σκάφος, που συχνά αναφέρεται στο ΝΑΤΟ με την κωδική ονομασία Pomornik, έχει ως κύρια αποστολή την ταχύτατη μεταφορά προσωπικού και εξοπλισμού, καθώς και την άμεση αποβίβασή τους στην εχθρική ακτή. Παράλληλα, παρέχει κάλυψη στις στρατιωτικές μονάδες που μετέχουν στην επιχείρηση, ενώ τέλος έχει τη δυνατότητα δημιουργίας ενεργών ναρκοπεδίων.

Το Project 12322 σχεδιάστηκε εξαρχής γύρω από την ιδέα της ταχύτητας και της προσαιγιάλωσης. Με μήκος περίπου 57,3 μέτρα, πλάτος 25,6 μέτρα και εκτόπισμα περίπου 555 τόνων, το Zubr έχει διαστάσεις που δεν παραπέμπουν εύκολα στην ταχύτητα που μπορεί να αναπτύξει. Η πρόωσή του βασίζεται σε αεριοστροβίλους συνολικής ισχύος περίπου 30.000 ίππων, οι οποίοι κινούν τις μεγάλες έλικες του σκάφους. Παράλληλα, ξεχωριστό σύστημα δημιουργεί και διατηρεί το αερόστρωμα πάνω στο οποίο κινείται το σκάφος.

Το Zubr μπορεί να επιχειρεί σε κατάσταση θάλασσας έως και 4 και να προσεγγίζει μη προετοιμασμένες ακτές με κλίση έως περίπου 5°, ενώ μπορεί να υπερπηδά εμπόδια ύψους έως 1,6 μέτρων. Μπορεί να μεταφέρει έως και 130 τόνους φορτίου, δηλαδή 3 μεσαίου μεγέθους άρματα μάχης (Leopard), έως και 8 TΟΜΠ / TOMA (π.χ. M113 ή BMP-1), 10 τροχοφόρα οχήματα μεταφοράς προσωπικού ή 360 πλήρως εξοπλισμένους στρατιώτες.

Σε ελληνική διαμόρφωση περιλαμβάνονταν δύο πυροβόλα AK-630 των 30 mm, καθώς και δύο εκτοξευτές ρουκετών MS-227, καθένας με 22 σωλήνες των 140 mm. Υπήρχε επίσης δυνατότητα μεταφοράς και πόντισης ναρκών. Η παρουσία του οπλισμού έδινε στο Zubr τη δυνατότητα να παρέχει πυρά αυτοπροστασίας και υποστήριξης κατά τη διάρκεια της αποβατικής ενέργειας, αντί να αποτελεί ένα απλό άοπλο μέσο μεταφοράς. Το σκάφος είναι επίσης εξοπλισμένο με συστήματα προστασίας NBC (nuclear, biological, chemical), εξαερισμό, κλιματισμό και θέρμανση, τοποθετημένα στις καμπίνες μεταφοράς προσωπικού.

Καθελκύσεις σκαφών

Το ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑ είναι ρωσικής προελεύσεως και σχεδιάσεως σύμφωνα με το πρόγραμμα 12322 με Ser. No 104. Ναυπηγήθηκε το 1993 στο ναυπηγείο της εταιρίας ALMAZ της Αγίας Πετρούπολης και παραδόθηκε στο Ρωσικό Ναυτικό το 1994 με τον αριθμό 717. Πριν την παράδοσή του στην Ελλάδα έγινε πλήρης επισκευή όλων των συστημάτων του σκάφους με κύριες μετασκευές στα συστήματα ψύξεως ελαίου των κυρίων μηχανών, την προσθήκη δύο επιπλέον συστημάτων κλιματισμού και την προσθήκη δύο μετατροπέων ηλεκτρικής ισχύος. Τον Οκτώβριο έως Νοέμβριο του 2000 διεξήχθησαν οι έλεγχοι του σκάφους εν όρμω (harbor trials) και εν πλω (sea trials) στην Αγία Πετρούπολη Ρωσίας. Η επίσημη παραλαβή του πλοίου από το Πολεμικό Ναυτικό και η ύψωση της Ελληνικής Σημαίας έγινε στις 22 Ιανουαρίου 2001 με Κυβερνήτη τον Πλωτάρχη Χ. ΖΗΣΙΜΟΠΟΥΛΟ ΠΝ.

Το ΙΘΑΚΗ είναι ουκρανικής προελεύσεως και σχεδιάσεως. Ναυπηγήθηκε το 1992 στο ναυπηγείο της εταιρίας MORYE στη Φεοδοσία της Ουκρανίας, ενώ το 2000 υπογράφηκε σύμβαση μεταξύ της ελληνικής και της ουκρανικής πλευράς. Η διεξαγωγή των ελέγχων σκάφους εν όρμω (harbor trials) και εν πλω (sea trials) έλαβε χώρα τον Οκτώβριο 2000 έως Ιανουάριο 2001 στη Φεοδοσία και η επίσημη παραλαβή του από το ΠΝ με την ύψωση της ελληνικής σημαίας έγινε στις 2 Μαρτίου 2001.

Tο ΖΑΚΥΝΘΟΣ είναι ρωσικής προελεύσεως και σχεδιάσεως σύμφωνα με το πρόγραμμα 12322 με Ser. No 107. Η ναυπήγησή του ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2000 στο ναυπηγείο της εταιρίας ALMAZ της Αγίας Πετρούπολης και καθελκύστηκε τον Μάιο του 2001. Έπειτα από την περάτωση των δοκιμών εν όρμω και εν πλω (HAT'S και SAT'S) το πλοίο έφτασε στην Ελλάδα τον Σεπτέμβριο του 2001 και η ένταξη του στο ΠΝ καθώς και η ύψωση σημαίας έλαβε χώρα την 5η Οκτωβρίου 2001 στον Όρμο Αμφιάλης.

Το ΚΕΡΚΥΡΑ είναι ρωσικής προελεύσεως και σχεδιάσεως σύμφωνα με το πρόγραμμα 12322. Η ναυπήγησή του ξεκίνησε το 2003 στο ναυπηγείο της εταιρίας ALMAZ της Αγίας Πετρούπολης και καθελκύστηκε στις 25 Ιουνίου 2004 . Η άφιξη του στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2004 και η ύψωση ελληνικής σημαίας πραγματοποιήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 2005. Πρόκειται για το το τρίτο πλοίο του ΠΝ που φέρει αυτό το όνομα, καθώς είχε προηγηθεί η Ατμοτελωνίς ΚΕΡΚΥΡΑ την περίοδο 1885-1897 και το Ναρκαλιευτικό ΚΕΡΚΥΡΑ που ήταν στο δυναμικό του ελληνικού στόλου από το 1946 έως το 1973.

Παροπλισμός σκαφών

Η επιλογή των συγκεκριμένων σκαφών έφερε μαζί της μια ιδιαίτερα σύνθετη εφοδιαστική αλυσίδα. Η σχεδίαση ήταν σοβιετικής προέλευσης, ενώ η βιομηχανική βάση που υποστήριζε τα σκάφη ήταν κατανεμημένη μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Κρίσιμο στοιχείο αποτελούσαν οι αεριοστρόβιλοι της ουκρανικής Zorya-Mashproekt, καθώς η υποστήριξή τους, καθώς και άλλων εξειδικευμένων συστημάτων, απαιτούσε τεχνογνωσία και ανταλλακτικά που δεν ήταν εύκολο να εξασφαλιστούν στην Ελλάδα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα το κόστος και η πολυπλοκότητα της μακροχρόνιας υποστήριξης να εξελιχθούν σε σημαντικό πρόβλημα.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας για το 2010, το μέσο ετήσιο κόστος λειτουργίας ενός Zubr υπολογιζόταν σε περίπου 2,3 εκατ. ευρώ. Το ποσό ήταν χαμηλότερο από το αντίστοιχο κόστος λειτουργίας μιας φρεγάτας τύπου S ή μιας MEKO 200 και δεν δικαιολογεί από μόνο του την άποψη ότι τα Zubr ήταν «απαγορευτικά ακριβά» στη λειτουργία του. Όμως, η συντήρησή του απαιτεί τεχνογνωσία και ανταλλακτικά που δεν μπορούν να αντικατασταθούν από προϊόντα της εγχώριας αγοράς. Το πρόβλημα έγινε ακόμη μεγαλύτερο μετά το 2014 με τη ρωσική προσάρτηση της Κριμαίας, και το 2022 με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Οι κυρώσεις και οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν στη Ρωσία έκαναν εξαιρετικά δύσκολη τη διατήρηση μιας κανονικής και προβλέψιμης εφοδιαστικής αλυσίδας.

ΜΟΝΑΔΑ	ΠΑΡΑΔΟΣΗ
L-183 Ζάκυνθος	25/09/2001
L-184 Κέρκυρα	04/01/2005
L-180 Κεφαλληνία	??/01/2001