Ελληνοτουρκικές διαφορές

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η Τουρκία εγκαινίασε μια συστηματική πολιτική αμφισβητήσεων και διεκδικήσεων σε βάρος της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας. Σκοπός της είναι η μεταβολή του εδαφικού status quo, που προβλέπεται σε διεθνείς συνθήκες, με κεντρικό άξονα τη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάννης, καθώς και του νομικού καθεστώτος στον θαλάσσιο και εναέριο χώρο που πηγάζει από το διεθνές δίκαιο και δη το δίκαιο της θάλασσας (UNCLOS). Η τουρκική πολιτική αυτή κατά της Ελλάδας συνέπεσε με την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο και την κατοχή του βόρειου τμήματός της (Ιούλιος 1974), που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με καθοριστικές επιπτώσεις στις σχέσεις των δύο χωρών και στην επαύξηση της έντασης.

Χρονοδιάγραμμα τουρκικών αμφισβητήσεων

Από τη σύσταση του Ελληνικού κράτους, με την υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου στις 3 Φεβρουαρίου 1830 και μετά, οι πόλεμοι ανάμεσα στην Ελλάδα και την γείτονα χώρα, οι εντάσεις, οι μικρές ή μεγάλες συγκρούσεις ήταν και είναι παγιωμένο φαινόμενο. Η 'πλούσια' ιστορία αντιπαραθέσων περιλαμβάνει τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897, τον Πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο (1912-1913), τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918) και τέλος τον Ελληνο-τουρκικό Πόλεμο (1919 - 1922). Με τον τερματισμό του τελευταίου ακολούθησε η ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Ελλάδα και Τουρκία εντάσσονται στο ΝΑΤΟ το 1952, όμως οι κατ' επίφαση καλές σχέσεις επιδεινώνονται κατά τη δεκαετία του '50, λόγω του πογκρόμ κατά των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης το 1955 (Σεπτεμβριανά) και των απελάσεων των Ελλήνων από την Κωνσταντινούπολη το 1960.

Με σκοπό την αμφισβήτηση των ελληνικών δικαιωμάτων στο χώρο του Αιγαίου, η Τουρκία δημοσιεύει χάρτης στην εφημερίδα της Κυβερνήσεως που δίνει δικαιώματα ερευνών και εκμετάλλευσης της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου στην κρατική εταιρεία πετρελαίων TRAO.

Ανακοινώνεται επισήμως από την Ελλάδα η ανακάλυψη του πετρελαϊκού κοιτάσματος στη Θάσο. Η εντύπωση που επικρατούσε ήταν ότι επρόκειτο περί εξαιρετικά πλουσίου κοιτάσματος, ικανού να εξασφαλίσει ακόμη και την πετρελαϊκή αυτάρκεια της χώρας.

Το τουρκικό ωκεανογραφικό σκάφος "Τσανταρλί" βγαίνει στο Αιγαίο για έρευνες, σε μια απροκάλυπτη προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων γεγονότων και έμπρακτης αμφισβήτησης της κατοχυρωμένης με Διεθνείς Συνθήκες ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο.

Κατά τη διάρκεια της Τουρκικής εισβολής στην Κύπρο δύο ελληνικά F-5A ενεπλάκησαν σε αερομαχία με δύο τουρκικά F-102 κοντά στον Άγιο Ευστράτιο.

Ο πρωθυπουργός, Κωνσταντίνος Καραμανλής προτείνει στην Τουρκία να προσφύγουν οι δύο χώρες στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, για να επιλύσουν τη διένεξή τους σχετικά με την υφαλοκρηπίδα. Η Τουρκία δέχεται καταρχήν την πρόταση, προτείνοντας ωστόσο την έναρξη συνομιλιών υψηλού επιπέδου μεταξύ των δύο κυβερνήσεων, προκειμένου να επεξεργαστούν τους όρους υπό τους οποίους θα παραπεμφθεί η υπόθεση.

Σε συνάντηση των πρωθυπουργών Κ. Καραμανλή και Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ στις Βρυξέλλες, η παραπομπή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης συμφωνείται ρητά. Μετά από τέσσερις μήνες η Τουρκία υπαναχωρεί και αναφέρει ότι «το θέμα της υφαλοκρηπίδας δεν είναι αυθύπαρκτο, αλλά εντάσσεται στο πλαίσιο ευρύτερων ζητημάτων».

Οι Τούρκοι θέτουν για πρώτη φορά την παράνομη -όπως την χαρακτηρίζουν- δημιουργία μονίμων στρατιωτικών εγκαταστάσεων στα νησιά του Αιγαίου, ενώ δύο βδομάδες μετά την εισβολή στην Κύπρο εκδίδουν την ΝΟΤΑΜ 714, με την οποία απαιτούν να αναφέρονται στην Τουρκία όλα τα αεροπλάνα που πετούν πάνω απ' το μισό Αιγαίο.

Το ερευνητικό πλοίο, Χόρα επιχειρεί έρευνα στην ελληνική υφαλοκρηπίδα. Η ελληνική κυβέρνηση διαμαρτύρεται έντονα και ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ, Ανδρέας Παπανδρέου ζητά να υπάρξει δυναμική στρατιωτική αντίδραση. Η θέση αυτή καταχωρείται στον τύπο με τη διατύπωση «βυθίσατε το Χόρα». Το βράδυ της 6ης Αυγούστου το Χόρα παραβιάζει για πρώτη φορά την ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Τούρκοι και Έλληνες στρατιώτες ανταλλάσσουν πυρά στο χωριό Πέπλο του Έβρου, με αποτέλεσμα τον θάνατο του Ζήση Καραγώγου και τον τραυματισμό 5 ακόμη στρατιωτών. Ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες κάνουν λόγο για τον θάνατο ενός ανθυπολοχαγού και 4 Τούρκων στρατιώτών.

Τους πρώτους μήνες του 1987, η Τουρκία στέλνει διαδοχικά Πίρι Ρέις και Σισμίκ στο Αιγαίο, κάνοντας ξεκάθαρο πως δεν θα σεβαστεί την υφαλοκρηπίδα των ελληνικών νησιών. ΗΠΑ και ΝΑΤΟ διατηρούν φιλοτουρκική στάση, όμως η ελληνική κυβέρνηση συνεννοείται με την Βουλγαρία και αποσύρει τα στρατεύματά της από την εκεί μεθόριο ενισχύοντας τον Έβρο.

Έτσι, μια χώρα του Συμφώνου της Βαρσοβίας δίνει βοήθεια σε κράτος - μέλος του ΝΑΤΟ σε διαμάχη με υποτιθέμενη «σύμμαχο» χώρα. Παράλληλα, ο πρωθυπουργός Ανδρέα Παπανδρέου αναστέλλει τη λειτουργία της αμερικανικής βάσης της Νέας Μάκρης. Τελικά το ερευνητικό σκάφος θα παραμείνει στα τουρκικά χωρικά ύδατα και αγκυροβολεί στην Ίμβρο.

Ελληνικό Mirage F1CG πέφτει κοντά στον Άγιο Ευστράτιο κατά τη διάρκεια χαμηλής πτήσεως αερομαχία με δύο τουρκικά F-16 και σκοτώνεται ο πιλότος Νικόλαος Σιαλμάς.

Τουρκικό F-16 πέφτει στη θάλασσα μετά από αερομαχία με ελληνικό Mirage F1CG. Ο Τούρκος πιλότος Μουσταφά Γιλντιρίμ διασώνεται από ένα ελληνικό ελικόπτερο και επιστρέφει στην Τουρκία.

Προσάραξη του τουρκικού φορτηγού πλοίου Figen Akat στην Ανατολική Ίμια. Ο πλοίαρχος ζητάει τούρκικο ρυμουλκό και αρνείται να ρυμουλκηθεί από ελληνικό.

- 29/12/1995: Το τουρκικό ΥΠΕΞ εκδίδει την εξής ρηματική διακοίνωση: «H βραχονησίδα KAPNTAK αποτελεί μέρος της τούρκικης επικράτειας και βρίσκεται εγγεγραμμένη στο κτηματολόγιο της περιφέρειας Μουγλών, της Nομαρχίας Αλικαρνασσού (Bodrum), στο χωριό ΚΑΡΑΚΑΓΙΑ».

- 25/01/1996: Υψώνεται η ελληνική σημαία στην Ανατολική Ίμια από τον δήμαρχο Καλύμνου Δ. Διακομιχάλη.

- 27/01/1996: «Δημοσιογράφοι» της Χουριέτ με ελικόπτερο που απογειώθηκε από την Σμύρνη προσγειώνονται στην Ανατολική Ίμια, κατεβάζουν την ελληνική σημαία και υψώνουν την τουρκική. Η ενέργειά τους μαγνητοσκοπείται και παρουσιάζεται σε τηλεοπτική εκπομπή τουρκικού δικτύου.

- 28/01/1996: Περιπολικό του Πολεμικού Ναυτικού κατεβάζει την τουρκική σημαία και υψώνει την ελληνική, παραβαίνοντας την πολιτική εντολή που ήταν μόνο να υποσταλεί η τούρκικη σημαία. Το βράδυ Έλληνες βατραχάνθρωποι αποβιβάζονται στη Μικρή Ίμια.

- 31/01/1996 Τουρκικές ειδικές δυνάμεις αποβιβάζονται στη Μεγάλη Ίμια (Δυτική). Στις 05:30 της ίδιας μέρας ελικόπτερο του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού που απονηώθηκε από τη φρεγάτα Ναυαρίνο για να διαπιστώσει την παρουσία των Τούρκων, καταπέφτει και τα τρία μέλη του πληρώματος σκοτώνονται. Με τη διαμεσολάβηση των ΗΠΑ οι δύο χώρες δεσμεύονται να αποσύρουν τις δυνάμεις τους και να υποστείλουν τις σημαίες.

Τουρκικός σχηματισμός μάχης προσεγγίζει την περιοχή νοτίως της νήσου Καρπάθου και δύο ελληνικά F-16 ξεκινούν διαδικασία. Κατά την εμπλοκή που ακολούθησε, ένα τουρκικό αεροσκάφος F-16 συγκρούεται σε ύψος 27.000 ποδών με ένα ελληνικό F-16. Αποτέλεσμα της πρόσκρουσης ήταν να σκοτωθεί ο Έλληνας πιλότος, ενώ ο Τούρκος πρόλαβε να εκτιναχθεί και διασώθηκε.

- NAVTEX 21/07-02/08: Η Τουρκία εκδίδει την πρώτη παράνομη ναυτική οδηγία που αφορά σε έρευνες του Ορούτς Ρεις εντός δυνητικής ελληνικής ΑΟΖ και προκαλεί συναγερμό στις Ένοπλες Δυνάμεις. Η NAVTEX δεν θα ενεργοποιηθεί, καθώς παρεμβαίνει πυροσβεστικά η Γερμανία.

- NAVTEX 1024/20: Τρεις εβδομάδες αργότερα, η Τουρκία επανέρχεται και βγάζει το Ορούτς Ρεις από το λιμάνι της Αττάλειας συνοδεία πολεμικών πλοίων, από τις 10 έως 23 Αυγούστου.

- NAVTEX 1062/20: Οι έρευνες παρατείνονται ως τις 27 Αυγούστου, ημερομηνία κατά την οποία συνεδριάζουν οι Υπουργοί Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συζητούν για έναν κατάλογο κυρώσεων εις βάρος της Τουρκίας. Στις 12 Αυγούστου 2020, η ελληνική φρεγάτα Λήμβος προσκρούει (επακούμβηση) πάνω στην τουρκική φρεγάτα "Kemal Reis", προκαλώντας σε αυτή σημαντικές ζημιές.

- NAVTEX 1085/20: Μετά από ανάπαυλα λίγων ημερών, εκδίδεται νέα NAVTEX από τις 27 Αυγούστου ως 1 Σεπτεμβρίου και το Ορούτς Ρεις κινείται ακόμη πιο κοντά στο Καστελλόριζο.

- NAVTEX 1093/20: Η Τουρκία ανακοινώνει τη συνέχιση των ερευνών για ακόμη 10 ημέρες και φτάνει 35νμ νότια του Καστελλόριζου.

- NAVTEX 1262/20: Το Ορούτς Ρεις φτάνει στα 6,5νμ.

- NAVTEX 1314/20: Από 22 έως 27 Οκτωβρίου το σκάφος κάνει έρευνες σε απόσταση 6,5νμ από το Καστελλόριζο και 12 νμ ανατολικά της Ρόδους, εντός περιοχών δυνητικής ελληνικής ΑΟΖ (σσ η Ελλάδα δεν έχει καθορίσει επίσημα την δική της ΑΟΖ).

Το άρθρο συνεχίζεται...

Ηλεκτρολόγος Δημήτρης Ανθής